Bacak Damar Tıkanıklığı Tedavisi

Yürürken baldırınızda başlayan, durunca geçen ağrı çoğu zaman yaşa ya da yorgunluğa bağlanır. Oysa bu, bacak atardamarlarındaki darlığın en tipik erken belirtisidir. Bacak damar tıkanıklığı tedavisi her hastada stentle başlamaz; yürüyüş programı, sigaranın bırakılması ve ilaç tedavisi çoğu kişide ilk basamaktır. Periferik anjiyoplasti, bu adımların yetmediği ya da hastalığın ilerlediği durumlarda gündeme gelir: kasıktan girilerek daralmış damar balonla açılır, gerekirse stentle desteklenir.

Periferik Arter Hastalığı Nedir?

Damar sertliği yalnızca kalbi tutmaz. Aynı süreç bacak atardamarlarında da ilerler; plak birikir, damar daralır ve kasa giden kan azalır.

Buna periferik arter hastalığı denir. "Periferik" merkezden uzak demektir; yani kalp dışındaki damarları anlatır.

İstirahatte bacak kaslarının kan ihtiyacı düşüktür. Dar bir damar bunu karşılayabilir. Yürümeye başladığınızda kasın ihtiyacı birkaç kat artar; daralmış damar bu artışı karşılayamaz ve ağrı ortaya çıkar.

Yürürken Bacak Ağrısı: İlk ve En Önemli Belirti

Tıp dilinde klodikasyo denir. Tipik özellikleri şunlardır:

• Belirli bir mesafe yürüdükten sonra başlar

• Baldırda, bazen uylukta ya da kalçada hissedilir

• Kasılma, yanma ya da yorgunluk şeklindedir

• Durup birkaç dakika beklemekle geçer

• Aynı mesafede tekrar başlar

Son madde ayırt edicidir. Bel fıtığına bağlı ağrı oturmakla geçer ve mesafeyle ilişkisi düzenli değildir; damar kaynaklı ağrı ise ayakta durup dinlenmekle geçer ve hep aynı mesafede tekrarlar.

Yürüme mesafenizin zamanla kısalması, hastalığın ilerlediğini gösteren en somut işarettir. "Eskiden markete rahat yürüyordum, şimdi iki sokakta duruyorum" cümlesi, bir muayeneden daha fazla şey anlatır.

İlerlemiş Hastalığın Uyarı İşaretleri

Aşağıdakiler geciktirilmeden değerlendirilmelidir:

• İstirahatte ağrı. Özellikle geceleri, yatarken ayak parmaklarında başlayan ağrı. Ayağı yataktan sarkıtınca hafiflemesi tipiktir.

• İyileşmeyen yara. Ayakta ya da parmaklarda haftalardır kapanmayan bir yara.

• Renk değişikliği. Ayakta solukluk, morarma ya da kararma.

• Soğukluk ve uyuşma. Bir bacağın belirgin biçimde diğerinden soğuk olması.

Bu bulgular, bacağa giden kanın istirahatte bile yetmediğini gösterir ve öncelikli değerlendirme gerektirir.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

• Sigara içenler. Bacak damarları için en güçlü risk faktörüdür.

• Şeker hastaları. Özellikle diz altı damarları tutar.

• İleri yaş

• Yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol

• Kronik böbrek hastalığı

• Daha önce kalp krizi geçirmiş ya da stent takılmış olanlar

Tanı Nasıl Konur?

Ayak Bileği-Kol İndeksi (ABI)

Bu test çoğu hastanın hiç duymadığı ama en değerli ilk basamak yöntemdir.

Tansiyon aleti ve küçük bir Doppler cihazıyla yapılır: ayak bileğinden ölçülen basınç, koldan ölçülen basınca bölünür. Normalde bu oran 1 civarındadır. Bacak damarlarında darlık varsa ayak bileğindeki basınç düşer ve oran küçülür.

Birkaç dakika sürer, iğne gerektirmez, ışın kullanılmaz. Şüphe varsa ilk yapılacak iş budur.

Diğer yöntemler:

• Doppler ultrasonografi: Darlığın yerini ve akımı gösterir.

• BT anjiyografi: Bacak damarlarının haritasını çıkarır; girişim planlamasında kullanılır.

• Anjiyografi: Kesin görüntüyü verir ve gerekiyorsa aynı seansta tedaviye geçilir.

Bacak Damar Tıkanıklığı Tedavisinde İlk Basamak Ne?

Bu bölüm, sayfanın en çok yanlış bilinen konusunu düzeltiyor.

Yürürken ağrısı olan ve ilerlemiş bulgusu bulunmayan hastalarda ilk basamak girişim değildir. Uluslararası kardiyoloji kılavuzları bu grupta önce şunları önerir:

• Sigaranın tamamen bırakılması. Bacak damarları için yapılabilecek en etkili tek adımdır.

• Düzenli yürüyüş programı. Ağrı gelene kadar yürümek, dinlenmek, tekrar yürümek. Zamanla yürüme mesafesi artabilir; vücut yan dolaşım yolları geliştirir.

• Kolesterol düşürücü tedavi ve kan sulandırıcı.

• Şeker ve tansiyon kontrolü.

• Ayak bakımı. Özellikle şeker hastalarında günlük kontrol.

Girişim, bu adımlara rağmen şikâyetleri süren ya da ilerlemiş bulguları olan hastalarda gündeme gelir. Her darlığa stent takmak doğru bir yaklaşım değildir.

Periferik Anjiyoplasti Ne Zaman Gerekir?

• İlaç ve yürüyüş programına rağmen günlük yaşamı kısıtlayan ağrı sürüyorsa

• Yürüme mesafesi kısa sürede belirgin biçimde azalıyorsa

• İstirahatte ağrı başlamışsa

• Ayakta iyileşmeyen yara ya da doku kaybı varsa

• Mesleği ya da yaşam koşulları nedeniyle yürüme kısıtlılığı kabul edilemez düzeydeyse

Bacak Damar Tıkanıklığı Tedavisinde Balon mu, Bypass mı?

Girişim kararı verildiğinde iki yol vardır ve seçim tek bir ölçüte bağlı değildir.

• Kateterle açma (periferik anjiyoplasti): Kasıktan girilerek yapılır, kesi açılmaz, iyileşme süresi kısadır. Kısa ve orta uzunluktaki darlıklarda, diz altı hastalığında ve ameliyat riski yüksek kişilerde öne çıkar.

• Bypass ameliyatı: Tıkalı bölgenin öncesi ve sonrası, hastanın kendi toplardamarı ya da yapay bir greftle birleştirilir. Çok uzun tıkanıklıklarda, kateter yönteminin uygun olmadığı anatomilerde ve daha önce yapılmış girişimin sonuç vermediği durumlarda değerlendirilir.

Karar verilirken tıkanıklığın uzunluğu ve yeri, damarın kireçlenme düzeyi, tıkanıklığın altındaki damarların durumu, yaşınız, eşlik eden hastalıklarınız ve cerrahi riskiniz birlikte ele alınır.

Bacak damar tıkanıklığı tedavisinde ikisi rakip değildir. Kateter yöntemi sonuç vermezse bypass gündeme gelebilir; bypass sonrası gelişen bir darlık ise kateterle açılabilir. Karmaşık durumlarda karar, kardiyoloji ve kalp damar cerrahisinin birlikte görüş verdiği bir süreçle alınır.

İşlem Nasıl Yapılır?

Girişim lokal anestezi altında, çoğunlukla kasık atardamarından yapılır. Damar haritası çıkarıldıktan sonra darlık bölgesine kılavuz tel geçirilir, balon şişirilir ve gerekiyorsa stent yerleştirilir.

Diz Üstü Damarlar

Uyluk bölgesindeki damarlar daha geniştir ve stent yerleştirmeye uygundur. Bu segmentte hem balon hem stent kullanılır.

Diz Altı Damarlar

Diz altındaki damarlar incedir ve hareketli bir bölgede bulunur. Burada stent her zaman uygun değildir.

Bu nedenle diz altı girişimlerde çoğunlukla ilaç kaplı balonlar tercih edilir. Balon damarı açarken yüzeye ilaç bırakır; ilaç damarın yeniden daralmasını geciktirmeye yardımcı olur, geride kalıcı bir metal bırakılmaz.

Diz altı hastalığı özellikle şeker hastalarında ön plandadır ve tedavisi ayrı bir yaklaşım gerektirir.

İşlem Sonrası

Giriş yeri belirli bir süre baskılanır ve gözlenir. Yatak istirahati süresi kullanılan yönteme göre değişir. Taburculuk çoğu hastada aynı gün ya da ertesi gün planlanır.

Diyabetik Ayak ve Damar Tıkanıklığı

Şeker hastalarında ayak yaraları iki nedenin birleşmesiyle oluşur.

Birincisi sinir hasarı. Ayaktaki duyu azaldığı için küçük bir yaralanma fark edilmez; hasta ağrı hissetmediği için basmaya devam eder.

İkincisi damar tıkanıklığı. Yaranın kapanması için o bölgeye yeterli kan gitmesi gerekir. Damar tıkalıysa yara ne yapılırsa yapılsın kapanmaz.

Bu yüzden iyileşmeyen bir ayak yarasında yara bakımı tek başına yeterli değildir; damarların değerlendirilmesi gerekir. Kan akımı sağlandığında yara bakımı anlamlı hâle gelir.

Kol Damarlarındaki Tıkanıklık

Periferik arter hastalığı denince akla bacaklar gelir, ancak aynı süreç kol atardamarlarını da tutabilir. Bu tablo daha seyrek görülür ve sıklıkla gözden kaçar.

Uyarıcı bulgular:

• İki kol arasında tansiyon farkı. Muayenede fark edilen en somut işarettir. Kollardan birinde ölçülen değer belirgin biçimde düşükse araştırılmalıdır.

• Kolu kullanınca gelen yorgunluk ya da ağrı. Bacaktaki klodikasyonun kol karşılığıdır; saç tararken, boya yaparken ortaya çıkabilir.

• Kolu çalıştırınca gelen baş dönmesi. Kola giden kanın beyne giden damardan çalınması söz konusu olabilir.

• Elde soğukluk, solukluk ve nabız zayıflığı.

• Diyaliz hastalarında fistül sorunları. Kol damarlarındaki darlık fistülün çalışmasını bozabilir.

Kol damarlarındaki darlıklar da bacaktakine benzer biçimde, kateterle balon ve stent uygulanarak açılabilir. Değerlendirme aynı mantıkla yapılır.

Bacak Damarınız Tıkalıysa Kalbiniz de Değerlendirilmeli

Damar sertliği vücutta tek bir bölgeyle sınırlı kalmaz. Bacak atardamarlarında belirgin darlık saptanan bir kişide aynı sürecin kalp ve boyun damarlarını da etkilemiş olma ihtimali yüksektir.

Bu nedenle periferik arter hastalığı tanısı, yalnızca bacağın değil kalbin de değerlendirilmesi için bir gerekçedir. Şikâyetiniz olmasa bile koroner damarlarınızın durumu gözden geçirilir.

Tersi de geçerlidir: kalbinde stent olan bir hastada yürürken bacak ağrısı varsa bu, yaşa bağlanmadan araştırılmalıdır.

Olası Riskler Nelerdir?

• Giriş yerinde morarma, kanama ya da damar yaralanması

• Kontrast maddeye bağlı böbrek fonksiyonlarında geçici etkilenme; böbrek değerleriniz önceden değerlendirilir

• Damar duvarında yaralanma ya da yırtılma

• Pıhtı ya da plak parçasının daha aşağıdaki damarlara ilerlemesi

• İşlem yapılan bölgenin zamanla yeniden daralması

Riskler işlemden beklenen fayda ile birlikte değerlendirilir ve işlem öncesindeki görüşmede sizin durumunuza göre ayrıntılı konuşulur.

İşlemden Sonra

• Kan sulandırıcı tedaviye hekiminizin belirlediği süre boyunca düzenli uyulur. İlaçları kendi kararınızla kesmeyin.

• Sigara bırakılır. İşlem yapılmış bir damarda sigara, yeniden daralmanın en güçlü nedenidir.

• Yürüyüş programı işlemden sonra da sürer. Girişim damarı açar, kas kapasitesini yürüyüş geliştirir.

• Kolesterol, şeker ve tansiyon kontrolü sürdürülür.

• Ayaklar günlük olarak kontrol edilir; şeker hastalarında bu özellikle önemlidir.

• Belirli aralıklarla kontrol ve gerekirse Doppler ultrasonografi yapılır.

Yürüme mesafesinde yeniden azalma, istirahatte ağrı ya da ayakta yeni bir yara fark ederseniz beklemeden hekiminize başvurun.

Antalya'da Bacak Damar Tıkanıklığı Tedavisi

Prof. Dr. Umuttan Doğan, kol ve bacak atardamarlarının girişimsel tedavisi ile kompleks koroner girişimler alanında çalışan bir kardiyoloji uzmanıdır. Periferik anjiyoplasti işlemleri Antalya Amerikan Hastanesi'ndeki kateter laboratuvarında uygulanır.

Yürürken bacak ağrınız varsa, iyileşmeyen bir ayak yaranız bulunuyorsa ya da size periferik anjiyo önerilmişse, mevcut tetkiklerinizle Konyaaltı'ndaki muayenehanede değerlendirme yapılabilir. Diğer damar girişimleri için periferik damar girişimleri sayfasına bakabilirsiniz. Hekim özgeçmişine ve iletişim bilgilerine ilgili sayfalardan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yürüyünce ağrıyor ama dinlenince geçiyor. Acil mi?

Acil değildir ama araştırılmalıdır. Bu tablo periferik arter hastalığının tipik erken belirtisidir ve basit bir ölçümle değerlendirilebilir. Asıl gecikilmemesi gereken durum, ağrının istirahatte de olması ya da ayakta iyileşmeyen bir yara bulunmasıdır.

Stent takılmadan tedavi mümkün mü?

Birçok hastada evet. Yürürken ağrısı olan ve ilerlemiş bulgusu bulunmayan kişilerde ilk basamak sigaranın bırakılması, düzenli yürüyüş programı ve ilaç tedavisidir. Girişim, bu adımlara rağmen şikâyetleri süren ya da hastalığı ilerlemiş hastalarda değerlendirilir.

Diz altındaki damarlara da stent takılır mı?

Diz altı damarları ince ve hareketli bir bölgede olduğu için stent her zaman uygun değildir. Bu segmentte çoğunlukla ilaç kaplı balonlar tercih edilir; damar açılır, yüzeye ilaç bırakılır ve geride kalıcı metal kalmaz.

Açılan damar tekrar tıkanır mı?

Tıkanabilir. Girişim darlığı açar ama damar sertliğine yol açan süreci durdurmaz. Sigara devam ediyorsa, kolesterol ve şeker kontrol altında değilse yeniden daralma ihtimali belirgin biçimde artar. Bu nedenle ilaç tedavisi ve düzenli kontrol işlemin ayrılmaz parçasıdır.

Ayak yaram bir türlü kapanmıyor. Damarımla ilgisi olabilir mi?

Olabilir. Yaranın kapanması için o bölgeye yeterli kan gitmesi gerekir. Damar tıkalıysa yara bakımı tek başına sonuç vermez. İyileşmeyen bir ayak yarasında bacak damarlarının değerlendirilmesi gerekir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları, kişiye özel değerlendirme sonrasında hekiminiz tarafından verilir.