FFR Ölçümü

Koroner anjiyografide görülen her damar darlığının stent ile tedavi edilmesi gerekmez. FFR ölçümü (fraksiyonel akım rezervi), bir darlığın kalp kasına giden kan akımını gerçekten azaltıp azaltmadığını gösteren bir değerlendirme yöntemidir. Anjiyografi sırasında damar içine ilerletilen çok ince bir basınç teliyle darlığın öncesindeki ve sonrasındaki basınçlar ölçülür. Amaç tektir: doğru damara, doğru zamanda müdahale etmek.

FFR Ölçümü Nedir?

FFR ölçümü, koroner damardaki bir darlığın önündeki ve arkasındaki kan basıncını karşılaştıran bir testtir. İngilizcedeki adı fractional flow reserve, Türkçe karşılığı fraksiyonel akım rezervidir.

Mantığı basittir. Sağlıklı bir damarda kan, baştan sona neredeyse hiç basınç kaybetmeden ilerler. Darlık akımı kısıtlıyorsa, darlığın arkasındaki basınç belirgin biçimde düşer. İki basıncın birbirine oranı size bir sayı verir. Bu sayı, darlığın kalp için taşıdığı gerçek anlamı gösterir.

Bu yüzden FFR anatomik değil, fonksiyonel bir değerlendirmedir. Darlığın nasıl göründüğünü değil, ne yaptığını ölçer.

Neden Her Darlığa Stent Takılmaz?

Koroner anjiyografi bir görüntüleme yöntemidir. Damarın gölgesini iki boyutlu olarak gösterir. Darlığın yüzdesi bu görüntü üzerinden tahmin edilir.

Sorun şurada: gözle aynı görünen iki darlık, kalp kasına giden kan akımını çok farklı etkileyebilir. Darlığın uzunluğu, damarın çapı, beslediği kas kütlesi ve yan dalların durumu sonucu değiştirir.

Özellikle ara derece darlıklarda (kabaca yüzde 40 ile yüzde 70 arası) yalnızca görüntüye bakarak karar vermek zordur. İşte koroner darlıkta stent kararının en çok tartışıldığı yer burasıdır.

Akımı kısıtlamayan bir darlığa stent takmak, iyi düzenlenmiş bir ilaç tedavisine ek fayda sağlamaz. Buna karşılık her stent, kendi takibini ve kan sulandırıcı ilaç kullanımını beraberinde getirir. FFR bu noktada devreye girer: gereksiz stent uygulamalarından kaçınmayı, gerçekten gerekli darlıklara ise müdahale edilmesini sağlar.

FFR Ölçümü Nasıl Yapılır?

FFR ayrı bir işlem değildir. Koroner anjiyografi ile aynı seansta, aynı girişten yapılır. İkinci kez işleme alınmanız gerekmez.

• Giriş: Lokal anestezi altında el bileğinden (radyal yol) ya da kasıktan girilir. Anjiyografi için zaten kullanılan giriş yeri kullanılır.

• Telin yerleştirilmesi: Ucunda basınç sensörü bulunan, saç telinden biraz kalın bir kılavuz tel darlığın ötesine ilerletilir.

• Damarın genişletilmesi: Damara adenozin adlı bir ilaç verilir. Bu ilaç damarı geçici olarak en geniş hâline getirir; buna hiperemi denir. Ölçümün doğru olması için bu aşama gereklidir.

• Ölçüm: Darlığın önündeki ve arkasındaki basınçlar eş zamanlı kaydedilir ve oran hesaplanır.

• Karar: Sonuç anında ekranda görünür. Gerekiyorsa balon ve stent işlemi aynı seansta yapılabilir.

İşlem Sırasında Ne Hissedersiniz?

Telin damar içinde ilerlemesini hissetmezsiniz. Damarların içinde ağrı algılayan sinir uçları yoktur.

Adenozin verildiği sırada ise bir şeyler hissetmeniz beklenir. Göğüste baskı, sıcaklık basması, boğazda daralma ya da kısa süreli nefes darlığı olabilir. Bu his rahatsız edicidir ama ilacın etkisi kısa sürer; verilmesi durduğunda genellikle saniyeler içinde geçer. Rahatsızlık duyarsanız işlem ekibine söylemeniz önemlidir.

İşlem Ne Kadar Sürer?

Tek bir damarın değerlendirilmesi anjiyografiye genellikle birkaç dakika ekler. Birden fazla damar ölçülecekse süre buna göre uzar. İşlem sonrası takip süreniz, anjiyografiden sonraki normal takibinizle aynıdır.

FFR Değeri Kaç Olmalı?

FFR değeri 0,80 ve altındaysa darlık kalp kasına giden kan akımını anlamlı ölçüde kısıtlıyor demektir ve girişim düşünülür. 0,80'in üzerindeki değerler, darlığın akımı belirgin biçimde etkilemediğini gösterir; bu durumda genellikle ilaç tedavisiyle devam edilir.

Sayı kendi başına 1,00'e ne kadar yakınsa, damar o kadar normale yakın davranıyor demektir.

Burada çoğu kaynağın atladığı bir ayrıntı var. 0,75 ile 0,80 arası bir gri bölgedir. Bu aralıkta karar yalnızca sayıya bakılarak verilmez. Şikâyetleriniz, hangi damarın söz konusu olduğu, beslediği kas alanı ve diğer tetkikleriniz birlikte değerlendirilir.

Kısacası FFR değeri bir karar aracıdır, kararın kendisi değildir.

Stent Gerekmediği Sonucu Çıkarsa Ne Olur?

Bu, hastaların en çok tedirgin olduğu durumdur. "Darlık var ama dokunmuyorlar" düşüncesi kaygı yaratır.

Ölçüm darlığın akımı kısıtlamadığını gösteriyorsa, tedavinin ilaçla sürdürülmesi uygun yaklaşımdır. Bu, hiçbir şey yapılmadığı anlamına gelmez. Tedavi şunları içerir:

• Kolesterol düşürücü tedavi ve kan sulandırıcı ilaçlar

• Tansiyon ve şeker kontrolü

• Sigaranın bırakılması

• Düzenli yürüyüş ve beslenme düzeni

• Belirli aralıklarla kardiyoloji kontrolü

Dürüst olmak gerekirse: darlık ölçümle kaybolmaz. Risk faktörleri kontrol altına alınmazsa zamanla ilerleyebilir. Bu nedenle şikâyetlerinizde değişiklik olursa beklemeden hekiminize başvurmanız gerekir.

FFR Ölçümü Kimler İçin Uygundur?

Bu yöntem, kararın görüntüyle netleşmediği durumlarda yol gösterir. Sık karşılaşılan örnekler:

• Anjiyografide ara derecede görünen tek bir darlık bulunması

• Birden fazla damarda darlık olması ve hangisinin sorumlu olduğunun belirlenmesi gerekmesi

• Efor testi ya da sintigrafi sonucunun belirsiz veya anjiyografiyle çelişkili olması

• Stent ile bypass ameliyatı arasında karar verilmesi

• Daha önce takılmış bir stentin çevresindeki darlığın değerlendirilmesi

FFR'nin Uygun Olmadığı Durumlar

Her darlıkta FFR gerekmez, bazı durumlarda ise uygun değildir:

• Çok ileri derecede darlık ya da tam tıkanıklık varsa karar zaten bellidir; ölçüme gerek duyulmaz. Tam tıkalı damarlar için CTO (kronik total oklüzyon) girişimleri gündeme gelir.

• ST yükselmeli kalp krizi sırasında, krizden sorumlu damarda ölçüm yapılmaz. Bu damara vakit kaybetmeden müdahale edilir.

• Ağır astım, ileri derecede kronik akciğer hastalığı ya da belirli ritim bozuklukları olan kişilerde adenozin kullanımı dikkat gerektirir. Bu durumlarda adenozin gerektirmeyen yöntemler tercih edilebilir.

Bu yöntemin size uygun olup olmadığına, mevcut tetkikleriniz ve şikâyetleriniz değerlendirilerek karar verilir.

FFR, iFR ile IVUS Arasındaki Fark Nedir?

Bu üç yöntem birbirinin alternatifi gibi görünse de farklı soruları yanıtlar.

• FFR: Basınca dayalı fonksiyonel ölçüm. Adenozin ile damar genişletilerek yapılır. Sorusu şudur: bu darlık kan akımını kısıtlıyor mu?

• iFR: Yine basınca dayalıdır, ancak kalp döngüsünün belirli bir aralığında ölçüm yaptığı için adenozin gerekmez. Adenozinin uygun olmadığı kişilerde tercih edilebilir.

• IVUS (damar içi ultrasonografi): Bir ölçüm değil, görüntüleme yöntemidir. Damarın içine yerleştirilen ultrason probuyla plağın yapısı, damar çapı ve stentin yerleşimi görülür.

Kısaca: FFR ile iFR damarın ne yaptığını, IVUS ise neye benzediğini gösterir. Kompleks girişimlerde bu yöntemler çoğu zaman birbirini tamamlar ve aynı işlemde birlikte kullanılabilir.

Antalya'da FFR Ölçümü

Prof. Dr. Umuttan Doğan, kompleks koroner girişimler ve girişimsel kardiyoloji alanında çalışan bir kardiyoloji uzmanıdır. FFR ölçümü, Antalya Amerikan Hastanesi'ndeki kateter laboratuvarında koroner anjiyografi ile aynı seansta uygulanır.

Anjiyografiniz yapılmış ve "sınırda darlık" denmişse, mevcut görüntüleriniz ve tetkiklerinizle Konyaaltı'ndaki muayenehanede değerlendirme yapılabilir. Hekim özgeçmişine ve iletişim bilgilerine ilgili sayfalardan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

FFR ölçümü ayrı bir işlem mi, ikinci kez anjiyo olacak mıyım?

Hayır. FFR, koroner anjiyografi ile aynı seansta, aynı giriş yerinden yapılır. Ayrı bir randevu ya da ikinci bir girişim gerekmez.

FFR değeri kaç çıkarsa stent takılır?

Genel olarak 0,80 ve altındaki değerler darlığın kan akımını kısıtladığını gösterir ve girişim düşünülür. 0,75 ile 0,80 arası gri bölge kabul edilir; bu aralıkta şikâyetleriniz ve diğer bulgularınız birlikte değerlendirilerek karar verilir.

İşlem sırasında ağrı hisseder miyim?

Telin ilerlemesini hissetmezsiniz. Adenozin verildiğinde göğüste baskı, sıcaklık basması veya kısa süreli nefes darlığı olabilir. Bu his ilacın etkisiyle ilgilidir ve ilaç kesildiğinde genellikle saniyeler içinde geçer.

Stent takılmadı, damarım ilerde tıkanır mı?

Ölçüm darlığın bugün kan akımını kısıtlamadığını gösterir; darlığın kendisi ortadan kalkmaz. Kolesterol, tansiyon, şeker ve sigara kontrol altına alınmazsa darlık zamanla ilerleyebilir. Bu nedenle ilaç tedavisi ve düzenli kontrol önemlidir.

FFR her hastaya yapılır mı?

Hayır. Çok ileri darlık ya da tam tıkanıklık varsa karar zaten bellidir. ST yükselmeli kalp krizinde sorumlu damarda ölçüm yapılmaz. Ağır astım ve ileri akciğer hastalığı olanlarda adenozin dikkat gerektirir; bu kişilerde adenozin gerektirmeyen yöntemler değerlendirilebilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları, kişiye özel değerlendirme sonrasında hekiminiz tarafından verilir.